اگر فردی که وزن آن از حد نورمال زیاد باشد به طبیب مراجع کند ممکن اولین توصیه طبیب به او اندازه گیری کولسترول در خون باشد. دلیل این پیمایش در آن است که در افراد فربه کولسترول مجموعی خون از حالت طبیعی بالاتر است. در حالت عادی کولسترول مجموعی خون پنج اعشاریه دو ملی مول در لیتر (5,2 mmole) قبول شده است. در حالات ازدیاد بحرانی مقدار آن بیشتر از هفت اعشاریه هشت ملی مول شده می تولند. وسایل تعیین کولسترول خون را می توان در بازار خریداری کرد و بدون مراجعه به لابراتوار مقدار کولسترول خون را تعیین نمود. به گونه مثال، در لندن این وسیله از فارمسی بوتس (Boots) بدست آمده می تواند.
کولسترول زیاد در خون خطر حمله قلبی، سکته مغزی و دیگر ناجوری های ناشی ار تصلب شرایین را در انسان ها افزایش می دهد، بنابرهمین علت است که نام کولسترول بد شده است و تاجر های روغن در اعلانات فروش تیل و روغن های خود اصرار می ورزند که متاع آن ها به کلی عاری از کولسترول است. اما اگر از حق نگذریم کولسترول یک ماده مفید است. به طور طبیعی وجود آن را می سازد زیرا به آن نیاز دارد چون که از آن در ساختمان حجرات نو و هارمون ها، که زندگی بدون آن ها ناممکن است، کار می گیرد و همچنان به کمک آن اعصاب را محافظه می کند. وجود انسان می تواند کولسترول را خود بسازد، حتی گرفتن آن با غذا از خارج ضرور نیست. ولی مشکل زمانی آغاز می گردد که انسان ها غذا های دارای کولسترول را به حد افراط صرف می کنند. اینقدر شیریخ ها و پنیر های متنوع ، پیزه ها و گوشت های چرب گوناگون و دیگر محصولات حیوانی که در جوامع مرفه الحال و اقشار متمول جوامع نامنکشف به مصرف می رسد، مقدار های خیلی زیاد کولسترول را داخل سیستم وجود می سازد که تحویلخانه وجود گنجایش بیشتر آن را ندارد و ناچار آن را به شکل پلک ها و یا صفحات تصلبی در طول جدار های شرایین و یا سرخ رگ ها رسوب می دهد که موجب بندش کلی و یا قسمی آن ها شده و جریان خون را در اعضای مربوط محدود و یا مانع می گردد و در نتیجه درد انجاینای قلبی (آنژین) ، حمله قلبی و سکته مغزی را ببار می آورد. کولسترول همچنان یکی از علل عمده پیدایش سنگ در کیسه و مجاری صفراوی می باشد.
ممکن شما اصطلاحات کولسترول بد و خوب و کولسترول غذایی را شنیده باشید، دانستن این اصطلاحات خیلی ها ساده است؛
کولسترول خوب عبارت از لیپو پروتین های دارای کثافت زیاد در خون است که هر قدر مقدار آن در خون بیشتر باشد، بهتر است.
کولسترول بد یا خراب، لیپو پروتین های دارای کثافت کم در خون است که سبب بندش شرایین می گردد، مقدار آن هر قدر کمتر باشت بهتر است.
کولسترول غذایی همان است که با غذا های روزمره گرفته می شود، به گونه مثال یک عدد تخم مرغ بطور اوسط دو صدو سیزده ملی گرام کولسترول دارد، در حالیکه سیب زمینی فاقد آن است.
مقدار نورمال که از طرف انجمن قلبی امریکا توصیه می گردد روزانه سه صد ملی گرام است که باید با غذا های روزمره گرفته شود.
برخی ها می پرسند که آیا می توان با رژیم غذایی کولسترول خون را پایین آورد؟ بلی می توان! و این طریقه بدیل مُرجح است.
اولاً میتوان مواد غذایی را که دارای کولسترول است در جیره روزمره محدود و یا حذف کرد. اینها عبارتند از گوشت، تخم مرغ، لبنیات و غذا هاییکه از آن ها تهیه می شوند. ثانیاً مصرف بعضی مواد غذایی و ویتامین ها کولسترول خون را پایین می آورد. راه ها و شیوه های دیگری نیز هست که به کاهش آن کمک می کند:
مصرف ویتامین E را افزایش دهید گرفتن چهار صد یونت این ویتامین از راه دهن در یک روز مانع ترکیب کولسترول خراب با اکسیژن می گردد و از به اصطلاح پروسه زنگ زدن جلو می گیرد که منجر به سخت شدن کولسترول به پلک های شریانی شده امراض وخیم را بار می آورد. علاوه بر این ویتامین E سبب بلند رفتن کولسترول خوب و یا مفید نیز می شود. واضح است که این مقدار زیاد را در یک روز نمیتوان از منابع غذایی این ویتامین چون سیر، خسته باب، روغن های نباتی وغیره گرفت، از اینرو باید از تابلیت 400UI استفاده کرد که بدون نسخه طبیب از دواخانه ها دریافت شده می تواند.
بعضی ها عادت دارند که صبحانه صرف نمی کنند و در طول روز آنرا با خوردن غذا های گوناگون جبران می کنند. در چنین افراد مقدار کولسترول خون بلند می رود. پس بهتر آن است که یک صبحانه مکلف را صرف و از خوردن snacks (غذای سردستی) تلافی کننده پرهیز کرد. تحقیقات طبی نشان داده است که صرف سریل آماده ضمن صبحانه در پایین نگهداشتن کولسترول موثر است.
پژوهشهای طبی موثریت یک شیوه دیگر پایین آوردن کولسترول خون را نیز به اثبا ت رسانیده است:
خوردن مقدار های زیاد غذا در یک وقت سبب افراز مقدار زیاد انسولین می شود. این حالت تولید یک انزایم را تحریک می کند که تشکیل کولسترول را در جگر زیاد می سازد. لذا بهتر آن است که غذا روزانه را در چند مرتبه به مقدار های کم مصرف کرد به شرط آن که مقدار مجموعی از جیره روزمره بالا نرود (با فعالیت متوسط، زنان دو هزار کالوری و مردان دو ونیم هزار کالوری در ۲۴ ساعت ضرورت دارند)، به این ترتیب مقدار کم انسولین افراز شده و از بلند رفتن مقدار کولسترول خون جلوگیری می گردد و در نتیجه از امراض قلبی نیز وقایه به عمل می آید.
ویتامین C نیز نقش مفید در تنظیم کولسترول خون دارد زیرا این ویتامین سبب افزایش کولسترول خوب یا مفید می شود. معمولا مقدار های زیاد این ویتامین به قسم تابلیت و یا پیچکاری از طرف برخی ها گرفته می شود. در این اواخر در یک نشریه طبی در باره خطر سرطان زای دوز های کلان این ویتامین اخطار داده شده است، پس بهتر است که این ویتامین از منابع طبیعی آن چون سبزیجات و میوه جات تازه گرفته شود. اطبا توصیه می کنند که باید روز پنج مرتبه از آن ها صرف گردد. سبزی و میوه علاوه از ویتامین C ، دارای لیف یا Fibre پایین آورنده کولسترول یعنی Pectin نیز می باشد. پکتین در جهاز هضمی کولسترول را محاصره کرده همراه با مواد فاضله از وجود خارج می سازد. سبزیجات و میوه جات غنی از پکتین اینها اند: لیمو، نارنج و دیگر سیتروس باب، بادنجان رومی، کچالو، سیب و پالک.
نقش سیر یا Garlic بی سبب در هفت سین داخل نشده است علاوه از اوصاف دیگر آن نقش آن در پایین آوردن کولسترول خون نیز برجسته است، ولی برای این منظور باید روزانه هفت دانه سیر را صرف کرد که از حد معمول تجاوز می کند، مگر تابلیت های عصاره آن نیز در دواخانه وجود دارد. یک نوع کپسول عصاره مایع آن وجود دارد که بوی اذیت کننده سیر را ندارد بنام تجارتی Kyolic ، مصرف چهار کپسول آن روزانه طی شش ماه در کسانیکه کولسترول آنها به درجه متوسط بلند بود، انرا به حد نورمال پایین آورده است.
تاثیر انگور در پوست انگور ماده ای موجود است که سبب پایین آوردن کولسترول خون می گردد. تمام مواد دیگری که از انگور ساخته می شود این خاصیت را در خود حفظ می کنند. میتوان از عصاره و یا انواع گوناگون استفاده کرد.
چکوتره و Grape Fruit این میوه گرچه طعم تلخ دارد مگر ماده Pectin نزول بخش کولسترول خون را احتوا می کند. در یک پژوهش طبی مصرف روزانه یک و نیم پیاله بخش های پوست شده آن طی دو ماه هفت فیصد کولسترول خون را کاهش داده است.
انواع مختلف لوبیا را نیز به دیده کم ننگرید لوبیا سرخ، لوبیا سفید و سوی بین Soybeans از الیاف pectin غنی است. در یک تحقیق طبی مصرف یک و نیم پیاله لوبیا در روز طی سه هفته ۲۰٪ کولسترول خون را کم ساخته است.
زردک هم یک وسیله موثر و ارزان است محض خوردن دو عدد زردک در روز کافی است که کولسترول بلند شما را ده الی بیست فیصد پایین آورد.

*دکتور شاه ولی*

– نشر شده در شماره ۶، سال چهارم محبت